Dil Nedir, Dilin Özellikleri Nelerdir?

Bu yazımızda "Dil Nedir, Dilin Özellikleri Nelerdir" vs soruların cevaplarını bulacaksınız.

Dil Nedir, Dilin Özellikleri Nelerdir?

Türkçe, ana dil olarak 200 milyon, ana dili Türkçe olmayanlarla beraber yaklaşık olarak 250 milyon kişinin konuştuğu bir dildir. Bu sayılar dünya dilleri arasında Türkçenin önemli bir dil olduğunu gösterir. Bu sayısal değer dışında, geçmiş ve gelecek arasındaki en sağlam bağımız olan Türkçe, bizim için paha biçilemez bir değer ifade eder. 
“Dil Nedir, Dilin Özellikleri Nelerdir, Dil İnceleme Türleri Nelerdir vs” gibi sorulara cevap verdiğimiz bu haberimizde, dil hakkında başlangıçta bilinmesi gereken hemen hemen her konuya değinilmiştir. Keyifli okumalar dileriz.

Dil Nedir?
Dilin insanlar tarafından merak edildiği ve nihayetinde bu konunun bir bilim dalı olarak ortaya çıktığı dönemlerden bu yana “dil nedir?” sorusuna çok farklı tanımlar yapılmıştır. Yapılan tanımların hemen hemen hepsi dili bir yönüyle ele almış, değerlendirmiş ve onun ne olduğuna dair tarifler yapmaya çalışmıştır. Dil tanımlarının farklı oluşunun temel nedeni, dilin durağan bir olgu olmamasından ve yeni özelliklerinin bir süreç içerisinde fark edilmesinden kaynaklanmaktadır. 
Dil canlıdır; değişir, gelişir, başka dilleri etkiler, etkilenir ve bazen de onu kullanan insan kalmayınca ölür. 
Geniş olarak ele alındığında dil canlıların duygularını, düşüncelerini, güdülerini doğrudan veya dolaylı olarak anlatabilmelerine yarayan bir bildirişme aracıdır. Bildirişme sadece insanlara özgü bir nitelik olmadığı için, bu tanım evrendeki bütün canlılar için ortak bir olguyu bize anlatır. Bugün için bitkilerin, hayvanların, tabiatı oluşturan diğer nesnelerin, mikro organizmaların birbirleriyle bir bildirişme içinde oldukları bilimsel verilerle ortaya konmuştur.


Dilin Temel Özellikleri
Dil insanın doğasında var olan bir haslettir.
Dil, insana has toplumsal bir olgudur.
Dil, kuralları olan bir sistemdir.
Dil, canlıdır, üretkendir ve değişkendir.
Dil, bir iletişim aracıdır.
Dil, sözlüdür.


Dilin Kökeni
Dilin kökeni, insanların hep merak ettiği bir konu olmuştur. Bu konuda, mitolojik anlatılardan modern dil bilimi çalışmalarına kadar pek çok teori ileri sürülmüştür. İnsanlığın bu merakı sayesinde lengüistik adıyla bir bilim dalı oluşmuş, hatta bu alan modern felsefenin ayrı bir konusu olarak işlenmiştir. Günümüzde artık dilin kökeniyle ilgili çalışmalar eski canlılığını yitirmiştir. Dilin kökenine dair yapılan teorileri şu şekilde gruplayabiliriz:
1.Mitolojik/Teolojik Teori: Dilin kökeni hakkında yapılan en eski teoriler mitolojik veya teolojik anlatılarda bulunur. Bu anlatılardaki ortak olan şey, dilin Tanrı tarafından insanlara verilmiş olduğudur. Kabala inancında, Babil Kulesi Efsanesinde, Hristiyanlıkta ve İslam inancında dilin kaynağı Tanrıdır. Hristiyanlıkta nesnelerin isimlerini bizzat Adem vermiştir. İslamiyette ise nesnelerin adını Adem’e Tanrı öğretmiştir.
2.Spekülatif Teori: Bu teori, dilin doğal sesleri taklit etme veya yansıma sonucunda ortaya çıktığını savunur. Türkçedeki “şırıldamak, vızıldamak, paldır küldür” gibi kelimeler doğal seslerden türemiştir.
3.Kültürel/Antropolojik Teori: Bu teoriye göre dil insanların bir anda oluşturduğu bir yetenek değil, onların sosyal ve kültürel değişimine göre değişen, gelişen canlı bir varlıktır. 
4.Empirist Teori: Bu teoriye göre insanlar, dili oluşturan kelimeleri deneyim ve tecrübeleri sayesinde elde eder. Dili oluşturan kelimeler ve onların temsil ettiği şeyler zihin tarafından deneyim yoluyla kazanılmıştır. 
5.Rasyonalist Teori: Bu teoriyi savunanlara göre dil, sadece duyu deneyimiyle açıklanması mümkün olmayan bazı karmaşık ve özel bir yapıya sahiptir. Dil insana özgü bir yetidir. Bu teori, hayvanların çıkardıkları seslerin ve kurdukları iletişimin bilinçsizce yapıldığını fakat insanların dilinde bir bilincin, düşüncenin var olduğunu savunur. 
6.Evrimsel/Biyolojik Teori: Bu teoriye göre, insanın konuşmaya başlaması, yani dillerin doğuşu, insanın evrimleşmesiyle yakından bağlantılıdır. Teoriyi savunanlar, insanın konuşma yeteneğini, yaklaşık olarak iki milyon yıl boyunca süren fizyolojik ve nöropsikolojik değişimler sonucunda elde edebildiğine inanırlar. Evrimselcilere göre dil, yavaş yavaş, bilinçsizce ve pek çok aşamadan geçerek oluşur.


Dilin Türleri
Bir dil, bölgesel konuma, tarihi gelişime, sosyal yaşam şekline, kişisel duruma veya meslek türüne göre çeşitli alt türlere ayrılabilir.
Ana Dili: İnsanın doğup büyüdüğü aile ve soyca bağlı bulunduğu toplum çevresinden öğrendiği, bilinç altına inen ve kişilerle toplum arasındaki ilişkilerde en güçlü bağı oluşturan dile denilmektedir.
Ana Dil: Bugün ses yapısı, şekil ve anlam bakımından birbirinden az ya da çok farklılaşmış bulunan dil veya lehçelerin, kök bakımından bilinmeyen bir tarihte birleştikleri ortak dile denir. Ana Türkçe, Ana Moğolca, Ana Altayca, Lâtince vb.
Standart Dil: Kuralları sözlüklerde ve yazım kılavuzlarında tespit edilmiş; eğitim, hukuk, basın yayın alanları ile resmî yazışmalarda kullanılan, işlev ve geçerlilik alanı geniş, sosyal sınıf ve yerel iz taşımayan dil türüdür. Türkçe için standart dil, İstanbul Türkçesini esas alan yazı dili üzerine kurulmuştur.
Lehçe: Bir dilin tarihsel, bölgesel, siyasal sebeplerden dolayı ses, yapı ve söz dizimi özellikleriyle ayrılan kollarıdır.
Ağız: Aynı dil içinde ses, şekil, söz dizimi ve anlam bakımından farklılıklar gösterebilen, belli yerleşim bölgelerine veya sınıflara özgü olan konuşma dilidir.
Konuşma Dili: Günlük hayatta diğer insanlarla iletişim kurmak için konuşurken kullandığımız dildir. Bu dil, doğal olduğu için konuşurken cümlemizin kurallı olup olmadığına, kelimelerin doğru sıralanıp sıralanmadığına, söyleyişin doğru olup olmadığına pek dikkat etmeyiz. Bu sebeple zaman içinde, bölgeden bölgeye değişen birtakım söyleyiş farklılıkları ve kelime farklılıkları ortaya çıkar. Bu farklılıkların tarihî süreç içinde, bölgelere göre geçirdiği maceradan o dilin lehçeleri ortaya çıkar.
Yazı Dili: Adından anlaşılacağı üzere yazıda kullanılan dildir. Dilde birliği, anlaşma kolaylığını sağlamak için kullanılan kitap dilidir, kültür dilidir, edebî dildir. Konuşma dilinin her bölgenin doğal, günlük dili olmasına karşılık yazı dili, okuma yazmada kullanılan ortak dildir.
Özel Dil: Aynı meslekten olanların veya aynı iş alanında çalışanların kendi aralarında konuştukları dile denir.
Argo: Bir sosyal sınıfın, bir meslek grubunun ya da bir topluluğun üyelerinin  kullandığı, genel dilin sözcüklerine yeni anlamlar yükleyerek ya da yeni sözcükler, deyimler katarak oluşturulan özel dil. 
Sosyal Medya Dili: Sosyal medya dili, internetin ortaya çıkışı ve bunun sonucunda gelişen sosyal medya platformlarının yayılması ile ortaya çıkan, günlük hayatta kullanılan dili etkisi altına alan ve sık sık yeni kavramlar üremesini sağlayan bir alandır.

Dil İnceleme Türleri
İnsanoğlu dilin önemini kavradığı andan itibaren onu incelemeye başlamıştır. Yazının kullanıldığı kültürlerde dil incelemeleriin tarihi de başlamıştır. İlkin dini, edebi ve miras bırakma gibi doğrudan hayata dair basit kaygılarla başlayan dil incelemeleri, zamanla bir bilim olarak ortaya çıkmıştır. Eski kültürlerden olan Çin, Arap, Hint, Grek ve Roma coğrafyalarında ilk adımların atıldığı dil incelemeleri, modern anlamda bir bilim dalı olarak 19’uncu yüzyılın sonlarına doğru parlamıştır. 
Biz burada dil incelemelerinin tarihinden değil, bu bilim dalının alt kolları ve terimlerin ne anlama geldiği hakkında kısa bilgiler vereceğiz. 
Filoloji: Dillerin yapısını, tarihini ve birbirleriyle olan bağlarını inceleyen bilim dalıdır. Filoloji, 19.yüzyıla kadar, yazılı belgelerin gerçekliğini, geçerliliğini araştıran; dil ve edebiyat alanlarını kapsayan bir bilim dalı idi. Eski Yunanca philos (sevgi) ve logos (kelime) sözlerinden oluşmuştur.
Dil Bilgisi/Gramer: Bir dilin ses, biçim ve cümle yapısını inceleyip kurallarını tespit eden bilimdir. 
Ses Bilgisi (Fonetik): Bir dildeki seslerin oluşumunu, boğumlamasını, seslerin sınıflandırılmasını, seslerin kelimelerdeki sıralanışını, değişimlerini; hece yapısını ve vurguyu inceler.
Şekil Bilgisi (Morfoloji): Kelimelerin kök, gövde ve eklerini, kök ve ekin birleşme durumlarını, dilin yapım ve çekim özelliklerini, kelime üretme şekillerini ve kelime türlerini inceler. 
Söz Dizimi (Sentaks): Kelimelerin ve kelime gruplarının cümledeki görevlerini, ilişkilerini, sıralanışlarını, cümledeki öğeleri ve cümle türlerini inceler.
Anlam Bilimi (Semantik): Dilin sahip olduğu kelime zenginliğini, kelimelerin ana ve yan anlamlarını, anlam değişmelerini; eş anlamlı, çok anlamlı ve zıt anlamlı kelimeleri inceler. 
Dil Bilimi (Lengüistik): İnsan dilini her yönüyle araştıran, dilin tanımını, açıklamasını, içsel ilişkilerini, özel ve genel işlevlerini, ait olduğu toplumdaki yerini, diğer dillerle bağlantısını inceleyen bilim dalıdır. Dil bilimi, dil bilgisine göre daha kapsamlıdır ve onun konularını da inceler.

Yaşar ERCAN- Türkçe Öğretmeni

Güncelleme Tarihi: 21 Şubat 2021, 14:01
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER